De naam van de plaats heeft zijn oorsprong van het oud-duitse woord "eli - lenti", wat betekent "ander land of vreemd land". In het spraakgebruik werd dit via het middel-duitse "Ellende" tot het nieuwhoogduitse woord "Elend".
Ook in de tijd van Goethe betekende dit "vreemd land".
In de 15de eeuw liep door het huidige Elendsdal de zg. Elendstraat van Blankenburg naar Herzberg. Deze straat was één van de drukste, maar ook van de gevaarlijkste straten van de Harz. Vandaar dat de toenmalige ‚transporteurs' niet graag `s nachts over het wildste deel van de Elendstraat reden. Ze stichtten toen tussen de Barenberg en Helenenruh een herberg op de Elendsburg. Na het verval van de Elendsburg heeft men er in 1506 een zagerij gebouwd, die tot het bedrijf „Mangelholz", het huidige Mandelholz, behoorde.
Deze ontwikkeling leidde tot de oprichting van het dorp, zodat wij als geboortejaar van de plaats Elend het jaar 1782 aan kunnen geven. De zagerij werd in 1869 stilgelegd.
Door de beëindiging van het bedrijf ging het achteruit met Elend, voor de bewoners bleef als enige bron van inkomsten de bosbouw en de landbouw over.
Al in 1781 kwam Goethe hier meerdere malen voor geologische studies. Zijn Harzreizen leidden tot de eerste bescheiden tekenen van toerisme in Elend en omgeving. Door de dichterlijke uitvoering van zijn studies, de „Omgeving van Elend en Schierke" die hij voor de Faust (Walpurgisnacht) verzameld had, zette de bezoekersstroom aan het einde van de 18. eeuw versterkt door.
In 1890 had Elend 97 inwoners en in die tijd kwamen jaarlijks zo'n 50 zomergasten.
Toen werd al snel bekend, dat het klimaat zeer gunstig is.
Met de ingebruikneming van de Harzquerbaan in 1899 van Wernigerode tot aan Nordhausen ging het met Elend weer bergopwaarts. De ontwikkeling van vakanties kwam op gang, gastenverblijven en appartementen werden geopend. In korte tijd ontstonden hotels en pensions. Al snel groeide het aantal vakantiegangers. Bedrijven vestigden zich. Een nieuwe tijd brak aan en Elend werd al snel een erkend kuuroord.
Na de 2de wereldoorlog en als gevolg van de ligging direct aan de Duits-Duitse grens werd Elend „Sperrgebiet", d.w.z. kwam zeer geïsoleerd te liggen doordat niemand zonder speciale pas meer in of uit mocht.
Voor de inwoners van Elend waren er dus veel beperkingen. Het vakantie-leven stagneerde.
Pas na de Duitse hereniging in 1989 ging het met Elend weer bergopwaarts. Elend is zijn vroegere belang aan het terugwinnen. Hotels, pensions en vakantieverblijven werden gemoderniseerd en er ontstonden ook nieuwe vakantie-onderkomens.
Het toerisme is ook nu de grootste bron van inkomsten. Met zijn ca. 435 inwoners en zijn fantastische ligging, alsook de kleinste houten kerk van Duitsland biedt Elend een uitstekend uitgangspunt voor vakanties, actief of lui, voor wandelaars en ook voor families met kinderen.